Adalar'da Türkiye'nin İlk Dijital Sıfır Atık Modeli

İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB), sürdürülebilir kent yaşamı ve iklim değişikliğiyle mücadele hedefleri doğrultusunda çevre yönetiminde çığır açan bir projeyi Adalar'da uygulamaya koydu. İBB Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı koordinasyonunda, İSTAÇ AŞ ve Adalar Belediyesi iş birliğiyle yürütülen “Geleceğe Dönüş İstanbul-Adalar Sıfır Atık Projesi” kapsamında, Adalar ilçesinin tamamında atıklar kaynağından ayrı ayrı toplanmaya ve dijital yöntemlerle izlenmeye başlandı. Bu pilot uygulama, Türkiye'nin diğer ilçelerine de örnek teşkil edecek bir model olarak öne çıkıyor.

İlk olarak Büyükada'da başlatılan ve elde edilen başarılı sonuçların ardından Heybeliada, Burgazada ile Kınalıada'ya da genişletilen proje, Adalar genelindeki haneleri, işletmeleri ve kamu kurumlarını kapsıyor. Türkiye'de ilk kez bir ilçenin tamamında atıkların kaynağında ayrıştırıldığı, tüm toplama süreçlerinin dijital olarak takip edildiği bu bütüncül atık yönetim modeli, operasyonel bir ekip tarafından kesintisiz olarak yürütülüyor. Bu ekip, ayrı toplama, dijital takip, eğitim ve farkındalık faaliyetlerini eş zamanlı olarak gerçekleştiriyor.

Veri Odaklı Akıllı Atık Yönetimi

Yeni sistemde, haneler ve kamu kurumlarında ambalaj atıkları ile diğer atıklar ikili toplama modeliyle ayrılırken, işletmelerde organik atık, ambalaj atığı ve diğer atıklar olmak üzere üçlü toplama modeli uygulanıyor. Bu yaklaşım sayesinde geri dönüştürülebilir atıklar ekonomiye kazandırılıyor, organik atıkların diğer atıklarla karışması engelleniyor. Böylece geri kazanım oranları artırılırken, düzenli depolama sahalarına gönderilen atık miktarı azalıyor, doğal kaynakların verimli kullanımı destekleniyor ve döngüsel ekonomi modeli güçleniyor. Atıkların dijital raporlanması, toplama süreçlerinin daha etkin planlanmasına, operasyonel verimliliğin artmasına ve sıfır atık performansının ölçülebilir hale gelmesine olanak tanıyor.

Projenin en kritik bileşenlerinden biri olan Akıllı Atık Toplama Sistemi, İBB tarafından geliştirilen ve SAP altyapısına entegre çalışan dijital bir platform üzerinden yönetiliyor. Her bina ve işletmeye özel tanımlanan barkodlar sayesinde hangi adresten, hangi tür atığın ne zaman ve ne kadar toplandığı anlık olarak izlenebiliyor. Sistem kapsamında her ay ortalama 2 bin 200 QR kod okutma işlemi yapılırken, bunun yaklaşık bin 200'ünü organik atık, binini ise ambalaj atığı toplama işlemleri oluşturuyor. Bu sayede tüm operasyon veriye dayalı olarak yönetilirken, sıfır atık performansı da anlık olarak takip edilebiliyor.

Adalılardan Projeye Tam Destek

Proje kapsamında Adalar genelinde katılımı artırmak amacıyla kapsamlı bir saha iletişimi ve farkındalık kampanyası başlatıldı. Adalar’a gelen yerli ve yabancı turistlere Şehir Hatları iskele ve vapurlarında, Adalar’ın ilk sıfır atık ilçesi olma hedefi ve atıkları kaynağında ayrıştırmanın önemi hakkında anonslar yapılıyor. Farkındalık çalışmaları, ilçenin cadde ve sokaklarındaki konteyner alanları, toplama noktaları ve bilgilendirme panolarıyla sürdürülüyor. Hane ve esnafa yönelik bilgilendirme faaliyetlerinde ekipler, kapı kapı broşür, afiş ve atık poşeti dağıtımı gerçekleştirdi. Üçlü atık ayrıştırma sistemine dahil olan işletmelerin vitrinlerine “Sıfır Atık Dostu İşletme” etiketleri uygulanırken, kafe ve restoranlara ise organik atık kutuları ve masalarda kullanılmak üzere bilgilendirme materyalleri yerleştirildi.

Uygulamanın yaygınlaşmasıyla somut sonuçlar da elde edildi. Ağustos 2024-Haziran 2026 döneminde 156 ton organik atık kaynağında ayrı toplanırken, Aralık 2025-Haziran 2026 döneminde yaklaşık 30 ton ambalaj atığı geri dönüşüme kazandırıldı. Bu veriler, Türkiye'de ilçe ölçeğinde hayata geçirilen dijital sıfır atık modelinin kısa sürede başarıya ulaştığını ve vatandaş katılımıyla sürdürülebilir bir atık yönetim sistemine dönüştüğünü gösteriyor. Ocak-Haziran 2026 döneminde düzenli olarak atık teslim eden mesken ve işletme sayısı yüzde 60 artış gösterdi. Bu artış, projenin sadece teknik altyapısıyla değil, vatandaşların katılımı ve davranış değişikliği açısından da başarılı ilerlediğini ortaya koyuyor. Çevre bilincini artırmaya yönelik eğitim çalışmaları da yürütülüyor; Şubat 2026'da Büyükada'daki okullarda yaklaşık 450 öğrenciye sıfır atık eğitimleri verildi.

İstanbul'dan Türkiye'ye Örnek Model

Geleceğe Dönüş İstanbul-Adalar Sıfır Atık Projesi, sadece Adalar için geliştirilmiş yerel bir uygulama olmanın ötesinde, dijital altyapısı, izlenebilirliği, veri odaklı yönetim anlayışı ve vatandaş katılımını merkeze alan, Türkiye'nin diğer ilçelerinde de uygulanabilecek örnek bir model niteliği taşıyor. Proje ile geri kazanım oranlarının artırılması, karbon emisyonlarının azaltılması ve döngüsel ekonomi modelinin yaygınlaştırılması hedeflenirken, vatandaşların sıfır atık uygulamalarına aktif katılımı da teşvik ediliyor. Bu proje, atıkların kaynağında ayrıştırılması, geri kazanım oranlarının yükseltilmesi, karbon ayak izinin azaltılması ve İstanbul’un sürdürülebilir çevre vizyonunun güçlendirilmesi açısından kritik bir rol oynuyor.