Apartman İlaçlamasında Komşu Tehlikesi!

Evlerde ve apartmanlarda gerçekleştirilen zararlı kontrol uygulamaları, doğru yapılmadığı takdirde ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Üsküdar Üniversitesi İş Sağlığı ve Güvenliği Öğretim Üyesi Doç. Dr. Müge Ensari Özay, biyosidal ürünlerin kullanımındaki risk faktörlerini ve alınması gereken önlemleri açıkladı. Özay'a göre, bir ürünün “böcek ilacı” olarak adlandırılması, tek başına tehlike derecesini anlamak için yeterli değil. Risk; aktif maddenin toksisitesi, formülasyonu, dozu, uygulama yöntemi, ortamın hacmi ve havalandırma koşulları gibi birçok değişkene bağlı olarak farklılık gösteriyor.

Uygulama Yöntemi ve Kimyasalın Önemi

Doç. Dr. Özay, jel ve yem bazlı uygulamaların genellikle daha düşük risk taşıdığını belirtirken, püskürtme, sisleme veya aerosol uygulamalarında solunum yoluyla maruziyetin ciddi sağlık riskleri oluşturabileceğini vurguladı. Organofosfat ve karbamat türü asetilkolinesteraz inhibitörlerinin akut nörotoksisite açısından daha yüksek risk taşıdığını, piretroitlerde ise akut toksisitenin insanlarda genellikle daha düşük olmasına rağmen yüksek dozda veya yoğun maruziyette zehirlenmeye yol açabileceğini ifade etti. Özellikle fumigant adı verilen gazla mücadele ürünlerinin çok daha kritik olduğunu belirten Özay, alüminyum fosfitin nemle temas ettiğinde çok zehirli fosfin gazı oluşturarak kapalı alanlarda yaşamı tehdit eden maruziyetlere neden olabileceğine dikkat çekti. Bu nedenle ürünün aktif maddesi, formülasyonu, kullanım amacı ve ruhsatlı etikette belirtilen uygulama koşullarının mutlaka bilinmesi gerektiğini ekledi. Türkiye'de halk sağlığı alanında biyosidal ürünlerle mücadele eden kişi ve kurumların Biyosidal Ürün Uygulama İzin Belgesi'ne sahip olması ve uygulamaların eğitimli personel tarafından yapılması yasal zorunluluktur.

Komşu Daireler ve Güvenlik Önlemleri

Doç. Dr. Müge Ensari Özay, ilaçlama yapılan dairenin dışındaki kişilerin de kimyasala maruz kalabileceği riskine işaret ederek, özellikle apartmanlarda bu durumun göz ardı edilmemesi gerektiğini söyledi. Aerosol, sisleme veya gaz oluşturan ürünlerin kullanıldığı durumlarda, hava hareketleri; ortak havalandırma, klima kanalları, tesisat ve elektrik şaftları, asansör ve merdiven boşlukları, kapı altları ve duvar içindeki açıklıklar üzerinden komşu dairelere yayılım gösterebilir. Yayılımın, ürünün fiziksel özellikleri, partikül/gaz boyutu, uygulama basıncı, bina içi basınç farkları ve havalandırma sistemine göre değiştiğini belirten Özay, özellikle fumigantlarda tehlikenin daha yüksek olduğunu ve gazların beklenmeyen noktalara ulaşabileceğini vurguladı. Bu nedenle sadece ilaçlanan dairenin kapısını kapatmanın yeterli bir izolasyon yöntemi olmadığını, kapsamlı uygulamalarda komşu daireler, ortak alanlar ve havalandırma sistemlerinin de risk değerlendirmesine dahil edilmesi, alanın izole edilmesi ve güvenli yeniden giriş koşullarının sağlanması gerektiğini belirtti. Gazla mücadele uygulamalarında ise sadece belirli bir süre beklemenin yeterli olmayacağını, ürünün ruhsatlı kullanım talimatları ve ortam ölçümlerinin esas alınması gerektiğini hatırlattı.

Bilgilendirme ve Firma Seçimi

Kapsamlı apartman ilaçlamalarında bina sakinlerinin önceden bilgilendirilmesinin temel bir güvenlik önlemi olduğunu belirten Doç. Dr. Özay, özellikle püskürtme, ULV, sisleme veya gaz oluşturan uygulamalarda bu bilgilendirmenin kritik olduğunu ifade etti. Uygulama öncesinde kullanılacak ürünün adı, aktif maddesi, uygulama yöntemi, etkilenecek alanlar, binanın ne kadar süreyle boşaltılacağı, havalandırma ve yeniden giriş koşullarının belirlenmesi gerektiğini söyledi. Ayrıca, her ilaçlamadan sonra iki saat havalandırma gibi genel bir sürenin her ürün için geçerli olmadığını, kullanılan ürünün ruhsatlı etiketi ve güvenlik bilgi formundaki spesifik koşulların uygulanması gerektiğini vurguladı. Vatandaşların ilaçlama yaptırmadan önce firmanın yetkisini sorgulaması gerektiğini belirten Özay, firmanın Biyosidal Ürün Uygulama İzin Belgesi'nin İl Sağlık Müdürlüğü üzerinden doğrulanabileceğini ve uygulayıcının da gerekli sertifikaya sahip olması gerektiğini ekledi. Uygulama öncesinde ürünün ticari adı, aktif maddesi, konsantrasyonu, Bakanlık ruhsat bilgisi, onaylı etiketi, Güvenlik Bilgi Formu, uygulama yöntemi, miktarı ve yeniden giriş süresinin yazılı olarak istenmesi gerektiğini söyleyen Özay, firmanın “gizli formül” veya “ruhsata gerek yok” gibi gerekçelerle ürün bilgisi vermemesinin önemli bir güvenlik uyarısı olduğunu belirtti. Profesyonel uygulamada ürünün ne olduğunun, nerede ve hangi dozda kullanıldığının ve uygulamayı kimin yaptığının izlenebilir olması gerektiğini vurguladı.