Elektrikli Araç Yangınları: Sürücüye Kritik Uyarılar

Üsküdar Üniversitesi İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü Öğretim Görevlisi ve Yol ve Trafik Güvenliği Danışmanı Özgür Şener, son dönemde gündeme gelen elektrikli araç yangınlarına ilişkin önemli değerlendirmelerde bulundu. Şener, lityum iyon bataryaların yangın potansiyelinden şarj güvenliğine, kaza sonrası önlemlerden sürücülerin gözlemlemesi gereken işaretlere kadar geniş bir yelpazede uyarılarda bulundu.

Elektrikli Araçlar: Bugünün Teknolojisi ve Riskleri

Dünya genelinde satılan her dört yeni otomobilden birinin elektrikli olduğunu belirten Özgür Şener, elektrikli araçların artık geleceğin değil, bugünün ulaşım sisteminin ayrılmaz bir parçası olduğunu vurguladı. Bu hızlı dönüşümün, yeni teknolojilerin yanı sıra yeni kullanım alışkanlıklarını ve lityum iyon bataryaların yangın potansiyeli gibi yeni riskleri de beraberinde getirdiğini ifade etti.

Şener, elektrikli otomobillerin büyük çoğunluğunda kullanılan lityum iyon bataryaların yüksek enerjiyi küçük hacimlerde depolama kabiliyetinin tek başına bir yangın nedeni olmadığını kaydetti. Ancak bataryanın normal çalışma koşullarının dışına çıkması durumunda tehlikeli süreçlerin başlayabileceğine dikkat çekti. Bu süreçlerin başında gelen “thermal runaway” (termal kaçak) olayı, hücrenin kontrol edilemez bir şekilde kendi kendine ısınması olarak tanımlanıyor. Bu durum, çok yüksek sıcaklıklara, gaz çıkışına, partikül fırlamasına, duman oluşumuna ve nihayetinde yangına yol açabiliyor. Termal kaçağın temelinde, hücre içinde oluşan bir arıza veya hücreyi normal çalışma sınırlarının dışına çıkaran bir koşul bulunabileceği belirtildi.

Termal Kaçağı Tetikleyen Faktörler ve Kazalar

Hücre içi kısa devre, aşırı şarj, dış kısa devre ve aşırı yüksek ya da düşük sıcaklıkların termal kaçağı tetikleyebileceğini dile getiren Şener, termal kaçağın yangının kendisi olmadığını, ancak kontrol edilemeyen ısınmanın yangına ve diğer tehlikeli sonuçlara dönüşebilen kritik bir olay olduğunu vurguladı.

Elektrikli araçlarda yangın potansiyelini artıran tek bir nedenden bahsetmenin yanıltıcı olacağını ifade eden Özgür Şener, özellikle mekanik hasarların önemine işaret etti. Şener, "Kaza ve mekanik darbe önemli sebepler arasındadır. Özellikle batarya paketinin ezilmesi, delinmesi veya hücrelerin fiziksel olarak zarar görmesi, iç kısa devre gibi arızalara zemin hazırlayabilir" dedi. Elektriksel arızaların da önemli olduğunu belirten Şener; iç/dış kısa devre, aşırı akım ve kontrol sistemlerindeki sorunların batarya hücresini normal çalışma koşullarının dışına çıkarabileceğini ekledi. Ayrıca üretim ve tasarım kusurlarının da dikkate alınması gerektiğini, bazı kusurların kullanım sırasında ortaya çıkana kadar gizli kalabileceğini belirtti.

Şarj Güvenliği ve Kaza Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler

Batarya yaşlanmasının yangın riskini doğrudan artırdığı yönündeki genel kanının doğru olmadığını belirten Şener, modern elektrikli araçlarda batarya ve termal yönetim sistemlerinin aşırı sıcak veya düşük sıcaklık gibi koşulları kontrol altında tuttuğunu söyledi. Hızlı şarjın tek başına bir yangın nedeni olmadığını, asıl önemli olanın şarjın aracın tasarımı ve üreticinin belirlediği sınırlar içinde yapılması olduğunu vurguladı. Şarj cihazı ile batarya arasındaki uyumsuzluk veya yetersiz tasarlanmış bir batarya yönetim sisteminin aşırı şarjı tetikleyebileceğini, dolayısıyla yangın potansiyelinin kaynağının hızlı şarjdan ziyade uygunsuz ekipman, arızalı sistem veya hasarlı batarya üzerinden değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Evde şarjın "sıradan bir cihazı prize takmak" gibi görülmemesi gerektiğini belirten Şener, üreticinin belirlediği ve uygun standartlara göre kurulmuş ekipmanın kullanılmasının temel yaklaşım olması gerektiğini vurguladı. Hasarlı şarj kabloları ve konnektörlerinin kesinlikle kullanılmaması gerektiğini, ciddi bir kaza sonrası araç veya batarya hasar gördüyse uzman değerlendirmesi yapılmadan aracın yeniden şarj edilmemesi gerektiğini belirtti. Şener, şarj sırasında olağandışı koku, aşırı ısınma, duman, kıvılcım veya hata uyarısı görülürse şarj işleminin güvenli şekilde sonlandırılması ve profesyonel yardım alınması gerektiği konusunda uyardı. Son olarak, elektrikli araç kullanıcılarının kaza sonrası gecikmiş yangın ihtimalini göz önünde bulundurması gerektiğini, aracın hemen yanmasa veya çalışmaya devam etse bile yüksek voltajlı bataryanın hasarsız olduğu anlamına gelmediğini belirtti.